Το βιβλίο του Πρέσβυ και ιστορικού Δημήτρη Παπανδρέου καλύπτει μια ιστορική περίοδο 16 περίπου αιώνων και εξιστορεί κρίσιμες και αντιπροσωπευτικές στιγμές της μακράς διαδρομής, και προσαρμογής ταυτόχρονα του Ελληνισμού στις προκλήσεις και τα διλήμματα που η Ιστορία έθεσε ενώπιον του. Η «Ιστορική Πραγματεία περί του Νέου Ελληνισμού», κινούμενη στο πνεύμα της αδιάλειπτης ιστορικής συνέχειας του Ελληνισμού, επιχειρεί να δώσει απαντήσεις και να φωτίσει στιγμές που δεν έχουν μέχρι σήμερα απαντηθεί ικανοποιητικά και επιζητούν μια διαφορετική προσέγγιση. Συμβάλλει σε αυτό και η απόσταση από τα γεγονότα που επιτρέπει πιο νηφάλιες αξιολογήσεις μακριά από το παραμορφωτικό κάτοπτρο της ηρωικής αφήγησης των γεγονότων και της επαναλαμβανόμενης εξύμνησης των ίδιων προσώπων και καταστάσεων.
Η μελέτη αυτή δεν στέκεται τόσο σε γεγονότα ήδη γνωστά αλλά αναλύει τα εξιστορούμενα προεξοφλώντας ότι ο φιλίστωρ αναγνώστης είναι ήδη εξοικειωμένος με αυτά και αναζητεί μια ουσιαστικότερη και κυρίως αντισυμβατική εμβάθυνση στα πράγματα. Η αφήγηση μπορεί να είναι καταιγιστική σε κάποια σημεία ωστόσο η προσθήκη επιχειρησιακών πορισμάτων και συμπερασμάτων στο τέλος επιλεγμένων κεφαλαίων βοηθά τον αναγνώστη να κινηθεί με ευελιξία στο ενδιάμεσο διάστημα διασύνδεσης των διαδοχικών ενοτήτων και κεφαλαίων. Το βιβλίο είναι ένα συνεχές γιατί επιχειρώντας να προσφέρει μια διαφορετική ερμηνεία σε ιστορικές στιγμές που παραμένουν ακόμη και σήμερα αναπάντητες καθώς οι απαιτήσεις της «εμπορικής» χρήσης της Ιστορίας τις εξοβέλισαν, προσωρινά ελπίζουμε, στο περιθώριο της ιστορικής έρευνας. Η επιλογή των τίτλων των κεφαλαίων εξάλλου αποσκοπεί στην αφύπνιση του προβληματισμού του αναγνώστη που έχει συνηθίσει να διαβάζει πιο «προσεγμένες» και «ισορροπημένες» ονοματικές προσεγγίσεις στο πνεύμα ενός ξεπερασμένου καθωσπρεπισμού που διστάζει να έρθει αντιμέτωπος με τις πραγματικές ανάγκες του κοινού της Ιστορίας.
Το έργο του συγγραφέα αναλύει, κρίνει και αξιολογεί τα ιστορικά περάσματα της διαδρομής του Ελληνισμού μέσα από το πρίσμα της φιλοσοφικής προσέγγισης της Ιστορίας, η οποία αξιοποιεί τις διαπιστώσεις της γενικής Ιστορίας για να εξάγει τα δικά της συμπεράσματα χωρίς να αλλοιώσει το βασικό τους περιεχόμενο.