Η Μεσολογγιάς, έργο του πολυγραφότατου και πολυβραβευμένου δραματογράφου και εκπαιδευτικού Αντωνίου Ιω. Αντωνιάδη (1836-1905), εκδόθηκε για πρώτη φορά πριν από ενάμιση αιώνα, το 1876. Πρόκειται για ένα εκτενέστατο έμμετρο αφήγημα, σε ανομοιοκατάληκτους δεκαπεντασύλλαβους στίχους και σε γλώσσα καθαρεύουσα, ένα «έπος ιστορικόν», όπως το χαρακτηρίζει στον υπότιτλό του ο δημιουργός του, που ανασταίνει την τελευταία πολιορκία του Μεσολογγίου και την αυτοθυσιαστική Έξοδο των γενναίων υπερασπιστών της αιτωλικής πόλης.
Στη θεματογραφία του ποιητή Αντωνίου Αντωνιάδη εξέχουσα θέση έχει η Ιστορία, και ιδιαίτερα η Επανάσταση του 1821. Στον κύκλο των σχετικών έργων του ξεχωρίζει η Μεσολογγιάς, που την εκτιμούσε όλως ιδιαιτέρως ο Κωστής Παλαμάς, ο οποίος αποκαλούσε τον Αντωνιάδη «καθεαυτό ψάλτης της μισολογγίτικης παλληκαριάς και της θυσίας». Το εξαιρετικό γνώρισμα της Μεσολογγιάδος, που τη διαφοροποιεί από τα υπόλοιπα δραματουργήματα του συγγραφέα, είναι ότι αποτελεί ένα πρώιμο δείγμα της λογοτεχνίας-ντοκουμέντου, όπως την αποκαλούμε σήμερα. Συγκεκριμένα, ο Αντωνιάδης στην ποιητική εξιστόρησή του δεν στηρίζεται αποκλειστικά στην ιστοριογραφία του Αγώνα, των πολιορκιών και της Εξόδου, αλλά ενσωματώνει και αξιοποιεί όσα άκουσε να του διηγούνται, κατά τις επισκέψεις του στην πόλη, άντρες και γυναίκες του Μεσολογγίου που είχαν επιζήσει στις πολιορκίες και την Έξοδο. Η καταγραφή και ανάδειξη των προφορικών παραδόσεων προσδίδει στη Μεσολογγιάδα την αξία του ιστορικού ντοκουμέντου, όπως είχε επισημάνει από παλιά ο Γιάννης Βλαχογιάννης, ο οποίος υπογράμμιζε ότι «ο ποιητής πριν γράψη σύναξε στο Μεσολόγγι την ιστορικήν ύλη του έργου του».

Εξώφυλλο/εικαστικό: Μποκόρος, Χρήστος Θ.